św. Helena "Elin" Szwedzka

św. Helena "Elin" Szwedzka

Święta Helena, (łac.) Flavia Iulia Helena, scs. Rawnoapostolnaja carica Jelena (ur. ok. 255 w Drepanum (późniejsze Helenopolis w Bitynii) lub Niszu, zm. ok. 328 w Nikomedii) – cesarzowa, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Prawosławna ikona świętych, Konstantyna i Heleny

Helena była córka właściciela oberży i żoną lub konkubiną cesarza Constantiusa Chlorusa. Constantius Chlorus porzucił ją (ok. 292), zmuszony względami politycznymi do poślubienia córki Maximiana – Teodory. Konstantyn – syn Heleny, został później cesarzem rzymskim i wprowadził matkę na dwór, nadając jej tytuł Augusty (306 r.).

Prawdopodobnie pod wpływem syna, Helena przyjęła chrzest i podjęła działalność, której owocem były liczne ufundowane przez nią bazyliki, m.in. Narodzenia Pańskiego w Betlejem, Świętego Krzyża oraz Zmartwychwstania na Golgocie w Jerozolimie, Wniebowstąpienia Pańskiego na Górze Oliwnej. Odbyła pielgrzymkę do Palestyny i innych wschodnich prowincji. Helena zasłynęła także z hojności dla ubogich. Szczodrze rozdzielała jałmużny dla głodnych, uwalniała więźniów, troszczyła się o powrót skazanych na banicję. Wpłynęła na syna, aby wydał osobne ustawy, gwarantujące ze strony państwa opiekę nad wdowami, sierotami, porzuconymi dziećmi, jeńcami i niewolnikami.

Tradycja przypisuje jej odnalezienie relikwii Krzyża Pańskiego oraz przewiezienie ich do Rzymu Scala Sancta.
Inna z wersji mówi, iż przewieziono je do Konstantynopola, skąd w okresie wypraw krzyżowych zabrano do Wenecji.

Sarkofag św. Heleny w muzeum watykańskim.

Po śmierci ciało Heleny przewieziono do Rzymu, gdzie w pobliżu bazyliki św. Piotra i św. Marcelego, cesarz wystawił jej mauzoleum, a sama Helena została otoczona kultem w całym Kościele. Euzebiusz (kanclerz cesarski) nazwał ją "godną wiecznej pamięci", św. Ambroży "wielką panią", św. Paulin z Noli wychwalał jej wielką wiarę.

Za zasługi dla chrześcijaństwa, Cerkiew prawosławna zaliczyła św. Helenę i jej syna Konstantyna w poczet świętych i nazwała "Równymi Apostołom".

Od XV wieku do 1991 roku w Lublinie znajdowała się znaczna część Krzyża Świętego. Relikwie zostały skradzione i do dziś nie wiadomo, gdzie aktualnie się znajdują. Obecnie najsłynniejszym miejscem w Polsce związanym z Krzyżem Świętym i z Heleną, jest klasztor i kościół Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej (dawniej należący do benedyktynów) na Łysej Górze.

Patronat

W tradycji zachodniej św. Helena jest patronką m.in. Frankfurtu nad Menem i Bazylei oraz diecezji w: Trewirze, Ascoli, Bambergu, Pesaro, Frankfurcie, a także farbiarzy, wytwórców igieł i gwoździ.

W tradycji wschodniej jest wstawienniczką przed Bogiem o dobre zasiewy i obfite plony (szczególnie przy uprawie lnu).

Dni obchodów

Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 18 sierpnia.

Cerkiew wspomina świętą Helenę dwukrotnie:

21 maja/3 czerwca tj. 3 czerwca wg kalendarza gregoriańskiego, 6/19 marca (rocznica odnalezienia Świętego Krzyża w 326), tj. 19 marca wg kalendarza gregoriańskiego. Ikonografia

W ikonografii wschodniej św. Helena przedstawiana jest w cesarskim stroju z koroną na głowie, lub w bogatym wschodnim odzieniu z białą chustą na głowie. Na każdym wyobrażeniu towarzyszy jej krzyż, często trzymany wraz z synem Konstantynem. Wyjątkowo święta przedstawiana jest z rozwiniętym zwojem, na którym znajduje się napis: "Szukaliśmy jednego, a znaleźliśmy trzy i nie rozpoznaliśmy, aż pokazała nam martwa dziewczynka".

Obok swego syna Konstantyna i metropolity Makariosa, cesarzowa Helena jest jedną z głównych postaci przedstawianych na ikonach "Podwyższenia Świętego Krzyża".

Atrybutami świętej, w zachodniej sztuce, są: krzyż i trzy gwoździe oraz model kościoła.